Made in the heart "Нүцгэн монгол" болохгүйн тулд "Дээлтэй монголчууд" нэгдэж байна

Дэлхийд ганцхан монгол хувцсаа хамгаалах, хойч үедээ өвлүүлэн үлдээхээр сэтгэл зүрхээрээ нэгдсэн салбар салбарын оюунлаг залуучууд өнгөрсөн үдэш цугларлаа. Хэзээ мөдгүй Юнескод хятадын үндэсний хувцас гэж бүртгэгдчих гээд байгаа монгол дээлээ авч үлдэхийн төлөө, өв соёлын бахархалаа хойч үедээ нүүр бардам авч үлдэхийн төлөө тулд уншигч блогчид болон сэтгүүлч залуус хамтран "Дээлтэй Монгол" хөдөлгөөн байгууллаа.

Мэдээж хууль журмын дагуу бичиг цаас, тамга тэмдэгний ажил ойрын өдрүүдэд хийгдээд явчих нь тодорхой. Тиймээс эхний ээлжинд өөрсдийн чадал боломжийн хэрээр хаа сайгүй дуугарч, ард түмэн цааашлаад төр засгийн удирдлагуудын сонорт хүргэх ажлыг хийхээр тохиролцлоо. ЮНЕСКО-д төр засгийн байгууллага гэхээсээ олон нийтийн хөдөлгөөн, төрийн бус байгууллага, ард нийтийн саналаар ирсэн зүйлсийг илүү нааштай хүлээж авдаг гэсэн баяртай мэдээллийг хүлээж авсанаар бид ийнхүү сэтгэл нэгдэн босож байна.

Бидний үйл ажиллагааг дуун дээр дэмжиж, соёлын үнэт өв болсон монгол дээл, эд хэрэгслийн музей, судалгаа шинжилгээний материал, өөрсдийн гараар бүтээсэн төрөл бүрийн каталоги, товхимолоо дэлгэж, судалж тандсан мэдлэг мэдээлэл бүхнээрээ харамгүй туслахаар болсон "Монгол костюмс" төвийн хамт олон, захирал Б.Сувдад монгол зоныхоо өмнөөс талархаж байна.

Бидэнд хийх ажил их, ярьж суух цаг бага тул эхний ээлжийн төлөвлөгөөгөө боловсруулах зорилготой дараагийн уулзалтаа ирэх мягмар гарагийн 19,00 цагт "Монгол костюмс" төв дээр хийхээр болсныг дуулгая. Бие биенийхээ зүсийг хараагүй, дууг сонсоогүй хэр нь энэ хөдөлгөөндөө сэтгэл зүрхээрээ нэгдэж буй ч ирж амжаагүй блогчин андууд, уншигч монголчууд та бүхнийг хүрэлцэн ирж бидэнтэй нэгдэхийг уриалж байна. Дэлхийд дайдад тархан амьдарч байгаа монгол хүн бүрийн зүрх үндэсний бахархалынхаа төлөө цохилж байгаа гэж бодож байна. Бид бүгдээрээ эрвийх дэрвийхээрээ зүтгэж, эхлүүлсэн ажлынхаа шидийг үзтэл зогсохгүй байх болно оо. "Нүцгэн монгол" болохгүйн төлөө "Дээлтэй монголчууд" минь нэгдээрэй. Бидэнд хийх ажил маш их байна. Хүн бүрийн хүчин туслалцаа, сэтгэл зүрх хэрэгтэй байна.

Анхны уулзалтанд хүрэлцэн ирсэн анд нөхөддөө баярлалаа. Өөрт оноогдсон цаг үедээ өөрсдөө эзэн нь байх боломжийг бүү алдаарай, залуус аа.

МОНГОЛ ДЭЭЛ МИНЬ БАЯРТАЙ... ГЭХ ҮҮ?

Талын салхины хөг, голын усны шаргиа, уул хадны цуурай, уран шувуудынхаа жиргээг дуулдаг нүүдэлчин ардын хөөмийг шавар тагзанд төрсөн, шалбааг туучиж өссөн, шавьж хорхойгоор хооллосон шавилхан хужаа нар авчихсан. Тэгэхэд "Арай ч үгүй байлгүй дээ" гэж дуу алдахдаа аавын минь татах дуртай аман хуурын чавхдас тасарч, өвгөдийн минь хүнгэнэсэн хоолойд өмхий бөглөөс орон тээглэдэг буйг анзаараагүй. Гэсэн ч сэтгэлд хургасан гомдол гэнэ гэнэхэн цухалзаж, тэр жил "Та нартай кино хийж монгол хөөмийгөө гутаахгүй" гээд хөөж явуулсан хэдэн японоо эргэн дуудмаар санагдаж байлаа. Энэ гомдол цээж хөндүүрлүүлсэн хэвээр байтал өнөөдөр бас нэгэн бүлх хоолойд ирээд тулчихлаа.

Эмээгийн минь өндгөө шивэн оёж, ээжийн минь уран шаглаагаараа чимэглэсэн эрээн тансаг дээлийг мөн л шавьж хоолтой хүмүүс "Манай үндэсний хувцас аа, энэ чинь" хэмээн дэлхийн дэвтэрт тэмдэглүүлж байгаа сурагтай. Энэ удаад тэсэж сууж чадашгүй нь ээ. Эмээгийн минь яс өндөлзөж, өвөөгийн минь сүнс гаслах байгаа даа. Өчигдөр дуу хоолойг минь авчихсан тэд, өнөөдөр өмсөх хувцасыг минь дээрэмдлээ. Удахгүй орон гэрт минь орж ирчихээд, хүлэг морин толгойт хуур юуг минь хоймороос шүүрч, хонгор үрсийн минь толгой дээр шээгээд зогсож байж мэдэх нь байна. Хэл усыг нь сурсан, хил юуг нь давсан хэдэн монгол тэнд үхсэнээ хийж суудаг хэрэг вэ. Эрт улбаагаа мартаж, эрээн цаасыг дээдэлж, эцэг онгодын сүнсээ тэнгэрт гаслахыг дуулахгүй суусаар байтал энэ биед чинь өмсөх хувцас, идэх хоол, дээдлэх шүтээн, дэвсэх соёл ч олдохоо байлаа. Хүний газар яваа та нар хэл соёлоо мартаа юу? Хэдэн монголоо нулимаа юу? Хэл чимээ дуулсан дороо хэн таарсанд нь хэлж болдоггүй юм уу? Мэдээлэл дуулсан хэд маань "Маргааш бид дээлгүй болох нь" хэмээн хий л гаслаж харагдана. Монгол хүний уужуу бардам зам, ур задгай сэтгэлгээ, ухаан дэлгэр занг түрүүлж харуулах ухаан түмэн монголчуудын дунд ширхэг ч алга гэж үү дээ, ах дүү нар минь?

Монгол сайхан дээлэндээ, морин хуурын билэгдэлдээ, талын тансаг уламжлалдаа баяртай гэж хэлмээргүй байна. Эх нутагтаа ирсэн хятад хүмүүсийг хөөж гаргачихаад үр хүүхэд биднийгээ амар сайхан амьдарна даа хэмээн итгэж найдаж орчлонг орхисон өвөөгийн минь сүнс тарчилж байна. Эцэг дээдсийн уламжлалыг зүү утсанд шингээн, шилбэ товч зангидахыг заасан эмээгийн минь яс өндөлзөж байна. Хөөмийгөө бусдад алдчихаад хэнэг ч үгүй яваа монголчууд бид, хөдсөн дээлээ булаалгачихаад хөмсөг зангидан шившигт уналаа даа ингээд. Хойч үедээ юу гэж хэлэх вэ? Хонгор үрсдээ юугаа заах вэ? Хожим амаа асуулгах хорсолт цаг үед төрсөн бид юутай шившигтэй, юутай арчаагүй.

Дулаан яваг гэж бүтэн бие ороосон

Дурсаж яв гэж бүрэн утга шингээсэн

Ханьтай байг гэж хамаг бие нөмөрсөн

Хадгалж яв гэж хамба торгоор урласан

Хайран ч монгол дээл минь...

Ээж минь шүүгээндээ хураасан дээлнүүдээ нулимстайгаа эвхээд далд хийж байгаа харагдлаа. Хий л санаа алдахдаа нуруугаа тэнийлгэж ч чадахгүй байна. "Дөрвөн охиндоо зориулж дөрвөн өнгийн торгоор, дөрвөн сайхан дээлийг ээж нь цагаан сараар өмсгөх гээд захиалчихсан юмсан. Одоо тэгээд би хэдэн хүүхэндээ хятад хувцас өмсгөлөө гэж гайхуулах болох нь ээ дээ" гэж л дуугарлаа.

"Алтан-Өд" наадам блогчдынх болчих дөхөв

Эрхэм блогчид болон уншигчдынхаа тэсэж ядан хүлээж байгаа мэдээг дуулгах гэж буйдаа баяртай байна. Монголын утга зохиолын оны шилдэг бүтээл шалгаруулах “Алтан-Өд” наадам энэ сарын 9-нд Сунжин гранд зочид буудлын ёслолын танхимд шилдгүүдээ тодрууллаа. Утга зохиолын домог болсон хүндэт яруу найрагч, зохиолч, орчуулагчдын чуулсан энэхүү наадам МЗЭ-ийн 81 жилийн ойтой давхцаж байгаагаараа онцлог юм. Өнгөрсөн онд зохиолчид их чуулганаа хийж бүтэц, бүрэлдэхүүндээ өөрчлөлт оруулсан тул энэ удаагийн номинациудын шалгаруулалт чамгүй өндөр шалгуураар шүүгдсэн билээ. Өмнө нь зөвхөн МЗЭ-ийн удирдах зөвлөлийнхөн шилдэг бүтээлүүдийг уншиж шүүдэг байсан бол энэ жил чуулганы үеэр байгуулагдсан яруу найраг, үргэлжилсэн үг, хүүхдийн зохиол, жүжиг кино зохиол, орчуулгын төвүүд тус тусдаа хуралдан эхний давааны бүтээлүүдийг шүүж гаргасан билээ. Харин сүүлчийн шатны бүтээлүүдийг шүүсэн шүүгчдийг уран бүтээлчдийн дотроос томилсон тул хэн шүүгчээр оролцох нь эцсийн мөч хүртэл тодорхойгүй байсан юм. Тиймээс шүүгчдийг урхидах, урьдчилсан яриа хөөрөө хийх, тохироо тавих зэрэг явдал үүсэж болзошгүй хэмээх хар сэр мартагдсан гэхэд болно.

Ингээд оны шилдэг бүтээл "Алтан-Өд" шагналын эздийг зарлахад:

Яруу найргийн богино хэмжээний төрөлд “Муруй дүрс” шүлгийн номоороо Ж.Отгонжаргал

Яруу найргийн томоохон хэмжээний бүтээлд Н.Батжаргалын “Зүр хонгор аялгуу” шүлэглэсэн роман

Хүүрнэл зохиолын богино хэмжээний төрөлд “Би бид хоёр” түүврээрээ зохиолч Х.Болор-Эрдэнэ

Хүүрнэл зохиолын томоохон хэмжээний бүтээлд Д.Жамъян “Чорс” романаараа

Орчуулгын төрөлд О.Чинбаярын "Үлисс" орчуулгын бүтээл

Кино зохиолын төрөлд Б.Батрэгзэдмаагийн "Тэнгэрийн ивээл" бүтээл

Хүүхдийн зохиолын төрөлд О.Сундуйн "Хүүхэлдэйн чинээ ээж" ном,

Шүүмж судлалын төрөлд Х.Сүглэгмаагийн "Очирбатын Дашбалбар" ном,

Дууны шүлгийн төрөлд Д.Баярын "Хайрын орчлон" дуу зэрэг бүтээлүүд 2009 оны оны шилдэг бүтээл боллоо.

Зиак, ингээд албан ёсны мэдээгээ дуусгая. Харин анд нөхөд болсон уншигч, блогчид та бүхний маань санаачилга дэмжлэгээр хэвлэгдсэн "Би бид хоёр" өгүүллэгийн түүвэр маань энэ жил ийнхүү оны шилдэг бүтээл хэмээх эрхэм хүндэт шагналыг авч ирсэнд би хувьдаа өгүүлж барамгүй баяртай байна. Та бүхэн номыг минь хэвлүүлж, олон нийтэд түгээж өгөх эх үүсвэрийг тавиад зогсохгүй энэхүү наадамд оролцож буй сургаар "Би бид хоёр"-ын дээлийн захыг мушгиж, эрхэм ерөөлөө дэвсэн зам засаж өгсөнийг мартах аргагүй ээ. Мэдээж та бүхнийхээ хэлж захиж байсныг алхам ч мартаагүй. Алтан-Өд наадмын индэр дээр шүүлтээ хүлээн зогсох алтан агшныг минь бодитоор дэмжихээр блогчин-зохиолч анд Т.Бум-Эрдэнэ маань өөрийн биеэр тэр танхимд хүрэлцэн ирж, зэрэгцэн суугаад хүрэмний минь захыг хэдэнтаа мушгисныг хэлэхэд таатай байна.

Мөн та бидний хүндэлдэг эрхэм хүний нэг болох ууган блогчдын маань тэргүүн эгнээнд зогсдог зохиолч, орчуулагч Б.Галаарид маань ч бас салбарынхаа хүндтэй шагнал болох МЗЭ-ийн шагналт медалиар энгэрээ цоолсныг бахархан дуулгаж байна. Наадмын үеэр буурал найрагчдынхаа өмнө мэхийж, эрхэм хүндэт үгээ хэлэх завшаан надад тохиолдсоныг дуулгах нь зүйтэй байх. Миний хувьд энэхүү наадамд энэ жил дөрөв дэх удаагаа өрсөлдөж, олныхоо дэмжлэгээр тэргүүн шагналын эзэн болсондоо хэлж зүйрлэмгүй баяр хөөртэй явна даа. Учир нь энэ өргөмжлөл та бүхний минь надад авч өгсөн шагнал билээ. Бүр тодруулбал тус наадамд анх удаа уншигчдынхаа дэмжлэгтэйгээр хэвлэгдсэн ном зохих дүнгээ тавиуллаа хэмээн бодож байна. Оюуны бүтээлийг үнэлдэг, ойлгодог, дэмжиж чаддаг, урам өгдөг тийм тэнгэрлэг хүмүүсийн дунд амьдарч байгаа бид ямар азтай хэрэг вэ хэмээн дахин нэг дуу алдъя.

Зохиолч О.Сундуй "Алтан-Өд"-ийн эзэн боллоо...

Зохиолч Б.Галаарид МЗЭ-ийн шагнал хүртэж байгаа нь...

Зохиолч Шигүүргэ МЗЭ-ийн шагнал хүртлээ... /бас л банжиг блогчдын нэг/

Х.Болор-Эрдэнэ: -"Алтан-Өд"-өөр бүтээлээ бичих хувьтай цөөхөн зохиолчийн нэг болсондоо туйлын баяртай байна.

Баярлалаа, та нартаа...

Зохиолч Б.Батрэгзэдмаа "Алтан-Өд"-ийн эзэн боллоо...

Гэрэл зургуудыг Ч.Лодойсамбуу.

/Зураг авах завтай хүн байгаагүй тул надад олдсон нь эдгээр зураг л байна./

ҮЗСЭН ХАРСАН, УУЛЗСАН ТААРСАН ХҮН БАЙВАЛ ХУРДАН ГЭРТЭЭ ИР ГЭЖ ХЭЛЭЭРЭЙ

Өнгөрсөн оны дөрөвдүгээр сард дэохийг тойрох аялалд гарсан "Диваажингийн хоригдлууд" номыг эрэн сурвалжилж байна. Танд байгаа бол эзэнд нь илгээж тус болно уу?

Мөн чиг их хүлээлээ дээ. Одоо гэртээ эргээд ир ээ. Яг л хүүгээ алсад явуулчихсан ээж шиг л чамайг хүлээж суух боллоо. Явсан өдрөөс нь тоолбол даруй 9 сар болчихжээ. Энэ урт хугацаанд ээждээ гуравхан удаа л хэл дуулгалаа. Цаг нь болсоон цэнхэрхэн ном минь. Одоо гэртээ эргээд ир. Хаа ч явсан, хэнтэй ч уулзсан байлаа гэсэн тэр бүхнээ орхиод даруй эргээд ирээч гэж аминчлан гуйж байна. Энд чамд хийх ажил бишгүй их байна. Тиймээс миний охиндоо хадгалж, харамлаж үлдээсэн цорын ганцхан хувь гэдгээ санаад гэртээ эргээд ирээрэй. Уулзах өдөр, болзсон цаг чинь өнгөрөөд даруй дөрвөн сарыг ардаа хийчихсэн байна. Хүсэл мөрөөдлийг минь, итгэл найдварыг минь, гэрэл гэгээтэй бодол санааг минь аваад явчихсан чамайг энд мөн ч удаан хүлээлээ дээ. Одоо болсон гэж бодож байна. Одоо ээждээ ир ээ. Бишгүй олон газраар аялж, чамгүй олон найзтай болсон гэдэгт итгэлтэй байна. Эх орондоо, төрүүлсэн наддаа эргээд ирэх цаг чинь боллоо. Чамайг тэсэж ядан хүлээж байгаа шүү. Чамд хань бараа болон дагалдан явсан тэр нэгэн дэвтрийг ч бас марталгүй аваад ирээрэй. Ариг гамгүй, сэтгэл буруу хүмүүсийн гарт орж үрэгдчих вий хэмээн өдөр шөнөгүй шаналж байгаа нэгэн хүн энд байгааг мартаагүй бол ээждээ эргээд ирээрэй.

Аав аа, ээж ээ. Өвлийн өвөө ирээд явсан байна...

Жил бүрийн шинэ жилээр хархүү бид хоёр хүүхдүүдээ хуурах нүсэр том ажилд шумбан ордог. Охиноо бага байхад аав нь өвлийн өвгөний хувцас өмсч орж ирээд л ууттай чихэр жимсхэнээр аргалчихдаг байсан юм. Харин жаахан томроод ирсэн чинь тэгж хуурвал баригдаж балрах шинжтэй. Ингээд хүүгээ ирдэг жил бид хоёр аргаа өөрчиллөө. "Хэн сайн байсных нь хүслийг өвлийн өвгөн биелүүлдэг юм" гэж хэлэх мэргэн санаа төрөв. Ингээд тэр жилээ хоёр зулзага маань өвлийн өвгөнд захиа бичээд сүлд модныхоо дунд хавчуулав. Тэр санааг мэдээж ээж өгсөн л дөө. "Хүүхдүүд өвлийн өвгөнд захидал бичээд хүслээ хэлдэг юм. Тэр захидалдаа өөрсдийн хийсэн сайн үйлээ бичиж үлдээх ёстой. Өвлийн өвгөн уншаад хийсэн үйлийг нь жигнэж үзээд тэр хэмжээнд нь таарсан бэлэг үлдээгээд явдаг юм" гэж. Хэхэхэ, хүүхэд л юм болсон хойно манай хоёр ч хэлээ гаргаж байгаа д л бичиж гарлаа. Мэдээж өөрсдөө бэлтгэж амжихыг тулд захиаг шинэ жил болохоос долоо хоногийн өмнө бичүүлж сүлд модных нь ёроолд тавиулав. Ингээд аав ээж хоёрт хүүхдүүдээ унтсан хойгуур босож захидлыг задлах ажил гарлаа. Хүү ч ёстой уулыг эргүүлж, усыг хагалах шахуу гавьяа байгуулсанаа бичиж үлдээжээ. Харин охин бол тэрүүхэндээ даруухан байх ёстой гэсэн зарчмыг мартаагүй бололтой. Ахаасаа арай илүү санаатай л даа. Онц сайн дүн авсан хичээлүүдээ дурдаад, дээр нь гэр цэвэрлэж аяга угаасан тухайгаа бичиж. Ингээд хархүү бид хоёр хүүхдүүдийнхээ хүсэлтээ бичсэн захидлыг бариад Улаанбаатарыг тойрон улаа эргэтэл хөлхөв. Охин алтан шаргал даашинз, алтан шаргал гутал гуйсан байхад, хүү өөрөө бууддаг робот, удирдлагатай машиныг өвлийн өвгөнөөс нэхэж. Өөрөө унасан хүүхэд уйлдаггүй юм хойно аав, ээж хоёр хүүхдүүдийн хүслийг эрж олох их аялалаасаа олзтойгоор эргэн ирэв. Ингээд 12 дугаар сарын 31-ний шөнө хүүхдүүдийнхээ захидлыг аваад оронд нь өвлийн өвгөний нэрийн өмнөөс захидал бичиж тус тусынх нь бэлэгний доор тавиад яг л тагнуулч аятай сэмхэн гэтсээр орондоо орцгоов. Өглөө хүүгийн дуу хадаж гарлаа. "Аав аа, ээж ээ. Энийг хараач ээ. Өвлийн өвгөн ирээд явсан байна. Сарнай миний дүү босоод ирээрэй" гэж гэрээр нэг хашгирах чимээнээр бүгд сэрэв. Нүдээ ч гүйцэд нээгээгүй сэрсэн хоёр зулзага минь сүлд модоо тойроод бүжиг хийх нь халаг бужигнана. Хүүхдийн нүд баярлаж гайхахаараа ямар сайхан гэрэлтдэгийг та мэддэг бол цаашхыг нь надаар хэлүүлэлтгүй мэдэх биз. Ингээд өвлийн өвгөний захидлыг задласан хоёр хүүхэд минь тэрүүхэндээ чимээгүй болон шуухитнав. Өвлийн өвөө тэдний алдаа оноог дүгнээд, дахин худал хэлэхгүй байхыг хүүд сануулж, харин ээж, аавынхаа авч өгсөн зүйлд ариг гамтай хандахыг охинд сануулж, сурлагын амжилт хүсээд, дараа жил ирэх эсэхээ бодож байна болно гэсэн хатуухан сануулга үлдээсэн байсан нь мэдээж.

Ингээд өвлийн өвгөний цуутай бэлэгний сүр намжиж, бүтэн жил эргэсний дараа дахин шинэ жил дөхөв. Хүүхдүүд сэмхэн ямар нэгэн зүйл хийж тус тусдаа нууцхан ямар зүйл бичээд байхаар нь хэрэгт дурлан сонирхвол өвлийн өвөөд захидал бичицгээж байх нь тэр. Таг мартаж орхисон байсан аав ээж хоёр ч сандралд оров. Хэлэх үг байхгүй л дээ, тэд ч захидлуудаа бичиж дугтуйлаад сүлд модныхоо доор тавьж орхилоо. Нэг шөнө хоёулаа нудралцан босоод өнөөх захидлуудыг задлалаа. Бурхан минь хүү унадаг дугуй, роллик, тоглоомын пи си, өөрөө нисдэг онгоц, хэдэн жилийн өмнө өвөөтэйгээ хийж байгаад эвдэлж орхисон загварын онгоцоо хүртэл нэхсэн байх нь тэр. Харин охин болохоор өвлийн өвөөд талархалаа илэрхийлээд энэ жилдээ өвлийн өвөөгийн хүслийг санаандаа хүртэл биелүүлээгүй тул юу ч хүсэхгүй байхаа амлаад оронд нь өөрийнхөө гараар хийсэн хос оймсыг тавьсан байх нь тэр. Охин маань оймс хийж байна гэж хэд хоног түнтэгнэж, миний өмнө нь өмсөж байсан улаан ороолтыг хэд хэд хайчилж огтолж, ах нь тэрүүнд тусалж байгаа нь энэ гэж гэрээр нэг даавууны өөдөс болгож ээждээ зэмлүүлж байсны учир ингэж нэг олдов. Аав, ээж хоёр дэмий л харц солилцоод хүүхдүүдийнхээ хүсэлтэд хэрхэн хандахаа шийдэж ядан бодолд орлоо. Юутай ч өвлийн өвгөний нэрийн өмнөөс захидал бичихээр шийдэв.

Хүүд бичсэн өвлийн өвгөний захидал: Хүү минь, чи бол уг нь их сайн хүү. Харин гурван өдөр дараалан пи си тоглож, ээж, аавыгаа бас цагдаа нарыг өвлийн хүйтэнд дааруулан бөөн хөл үймээн тарьсан чинь таагүй. Өвлийн өвгөн бол бүхнийг харж байдаг юм шүү дээ. Дээр нь чи маш олон удаа хичээл таслаж сэлгүүцсэн. Бас дүүгээ зодож бэртээсэн гээд их муу зүйл хийсэн гэсэн тэмдэглэл миний өмнө байна. Өмнөх шинэ жилээр би чамд итгээд хүслийг чинь биелүүлсэн боловч чи тэр алдаагаа засалгүй харин ч бүр нэмсэн байна. Бас хоёрхон хоногийн өмнө чи тэнэж алга болсоноос болоод ээж чинь очихоор бэлдэж байсан шинэ жилийнхээ баярт явж чадаагүй. Тэр баяр дээр ээж чинь маш чухал ажил хийх ёстой байсан ч чамаас болоод тасалдсан тул олон хүнийг гомдоосон. Тэгэхлээр чиний энэ олон хүсэлтийг биелүүлэх нь өвлийн өвгөн миний дүрэмд харшилахаар байна. Гэхдээ чамд хайртай хүмүүсийн зальбиралыг би шөнө бүхэн хүлээж авдаг тул нэг хүслийг чинь биелүүлье. Энэ бол чиний хүссэн тоглоомуудтай пи си-ний компьютер байх болно. Гэхдээ энэ компьютер дээр чи бас хичээлээ хийж, олон сайхан шүлэг бичнэ гэдэгт би итгэж байна. Ирэх жил чамаас ирэх захидлыг хүлээсэн Өвлийн өвгөн.

Охинд бичсэн өвлийн өвгөний захидал: Охин минь, чи энэ хорвоогийн хамгийн сайн охин. Чиний ухаан, зөөлөн сэтгэлийг биширч байна. Чи алдаагаа бүрэн ухамсарлаж, дээр нь намайг дулаан яваг гэж оймс хүртэл хийж өгсөнийг чинь би баяртайгаар хүлээн авч байна. Тиймээс би өөрийнхөө хүслээр чамд гарын бэлэг үлдээхээр шийдлээ. Энэ бол чиний үргэлж хүсэж мөрөөдөж байдаг байшинтай барби байх болно. Ахыгаа сайн ойлгож, ээждээ сайн тусалж, аавдаа бага эрхэлж байгаарай. Хүндэтгэсэн Өвлийн өвгөн.

Зиак, ингээд маргааш нь аав ээж хоёр Улаанбаатарыг тойрон өнөөх бэлэгнүүдийг олж цуглуулах их ажилдаа гарлаа. Мэдээж 12 дугаар сарын 31-ний шөнө өвлийн өвөөг хэрхэн ирэх, яндангийн нүхээр яаж шургаж орж ирэхийг нь хүлээж ядан байгаа хүүхдүүдэд "Сэрүүн байгаа хүүхдийг өвлийн өвөө мэдчихээд тойроод явчихдаг юм" хэмээн панаалдаж албадан унтуулсаныхаа дараа гадаа нуусан бэлэгнүүдээ оруулж ирж өрж тавьчихаад орондоо гэтэн орцгоолоо. Маргааш өглөө нь охины дуу гэрээр нэг хадав. "Төөгөө ах аа, босоорой. Бэлэг, өвлийн өвөө... Аав аа, ээж ээ..." гэсэн цовоо дуу гарахад бүгд нойрноос сэрцгээв. Хүүхдүүд бэлэгнүүдээ тэврэн баярлалдаж байх зуураа өвлийн өвгөний захидлыг задлан уншицгаана. Аав ээж хоёр тэдгээр захидлыг нь уншъя хэмээн хичнээн ч гуйсан хүүхдүүд зөвшөөрсөнгүй, хэхэхэ.

Харин өнгөрсөн жилийн өвлийн өвгөний ээлжит айлчлалын өмнөх шөнө охин маань унтаж ч чадахгүй орондоо эргэж хөрвөн байлаа. Тэрний сэтгэл нь маш их түгшүүртэй байсан юм. Охин маань сургуулийнхаа багт наадамд үнсгэлжин болж орохоор сонгогджээ. Ингээд ээж нь хуримынхаа даашинзыг эвдэж охиндоо захиалгаар шүр сувд болсон даашинз хийлгэх гэж хэдэн өдөр оёдолчин руу шогшиж, охин пермерк өмсөх гэж бөөн л чирэгдэл болов. Харин ганцхан зүйл л дутуу байсан тэр сайхан даашинзан дээр өмсөх чамин гоё гутал байсангүй. Мэдээж урд өдөр нь ээж Скай их дэлгүүрээс шөмбөгөр цагаан сувдаар гоёсон түмбэгэр ганган туфль аваад далд хийчихсэн байлаа. Харин охин өвлийн өвгөнд бичсэн захидалдаа тэрхүү ганган туфлийг л бэлэглэхийг хичээнгүйлэн хүссэн юм. Тэгээд урд орой нь эмээгийндээ айлчилан охидоо энэ зовлонгоо хэлж, эмээгээ ч бас өвлийн өвгөнөөс энэ шөнө хичээнгүйлэн гуйж зальбирахыг хүсээд гэртээ ирэв. Маргааш багт наадам болох учраас охин шөнөжингөө маань уншиж, өвлийн өвөөг дуудан зальбирлаа. Охиныг унтахыг хүлээж ядсаар аав, ээж хоёр ч бас нэг мэдсэн нам унтаж орхиж. Үүр цайхын алдад хажуу айлын тахиа дуугарах чимээнээр ээж цочин сэрсэнээр өвлийн өвгөний бэлэг байх ёстой газраа байхгүй байгааг гэнэт санав. Ингээд түргэн авч, бушуухан босоод нууж далдалсан ганган шаахайгаа гаргаад сүлд модны доор захидлын хамт тавьж орхилоо. Өглөө нь хархүүгээ нудрахад ээж сэрж орон дээрээ өндийхөд хархүү чишшш хэмээн хуруугаа амандаа ойртуулав. Охин гэр дотуураа түжигнэн алхах дуулдах бөгөөд өрөөнийх нь хаалга сэмхэн чихран онгойх дуулдана. Тэр сүлд модны хажууд эргэлдэн ямар нэгэн зүйл тээнэгэлзэх мэт тэрхэн зуур нааш цааш холхих сонсогдов. Гэнэт охины пижигнэтэл гүйсээр хүрч ирэх дуулдахад аав, ээж хоёр дэрэн дээрээ яаран хэвтээд унтсан дүр эсгэв. Охин хүрч ирсэнээ зөөлхөнөөр "Аав, ээж" хэмээн дуудах дуулдахад сая сэрсэн болж хоёулаа "Яав, ийв" гэлцлээ. Охины нүдэнд хэнтэй ч хуваалцахааргүй тийм их баяр баясгалан гялалзан байх бөгөөд "Миний хөлийг хар даа" гэж инээд алдан эргэлдэв. Ээж, аав хоёр ч дуу шуу болон шагшин гайхаж, энэ олон хүний зальбиралыг биелүүлсэн өвлийн өвгөнд хамтдаа талархахаар босоцгоолоо.

Тэр сэтгэлд хоногшим шинэ жилээр охин маань багт наадам дээрээ ёстой л од мэт гялалзсан билээ. Ингээд бодож суутал дахин нэг жил өнгөрчихсөн байх юм. Сая охин маань хойт айлын Туяа гээд охиныг хамт тоглоё хэмээн дагуулан орж ирлээ. Тэд сэмхэн шивнэлдэн ярилцаж байхыг дуулаад энэ жил ч ёстой л үнэнд гүйцэгдэх бололтой хэмээн бодох зуураа энэхүү тэмдэглэлийг бичиж сууна. Охин найздаа өвлийн өвгөнд захидал бичдэг тухайгаа ярьж байна. Өнөөх нь ч бичихээр болж байгаа бололтой. Мэдээж охин энэ жил ч бас захидлаа бичнэ. Харин найз нь бичээд хариу авах болов уу хэмээн жаахан эргэлзэнгүй тунгааж суугаа минь энэ. "Чи өвлийн өвгөнөөс юу хүсэх вэ?" хэмээн охин маань Туяагаас асуухад "Би ёстой гоё урт цав цагаан даашинз, гоё гялтганадаг туфль гуйнаа" гэж өнөөх нь хариулж байх юм. Харин манай охин энэ жил юу гуйхаа сайн шийдээгүй байгаа гэнэ. Ээж ч тагнуулынхаа ажлыг хийж эхлэх нь энэ дээ. Одоо олон хүүхэдтай айлын Туяа нэртэй охиноос "Энэ жил өвлийн өвгөнөөс бэлэг гуйж, захидал бичдэг нууцаа гэрийнхэндээ битгий хэлээрэй" л гэж гуйх үлдлээ. Харин яасхийж хэдэг юм билээ. Жаахан хэцүүхэн амьдралтай тэр айлын хүүхэд бүрийн хүслийг хархүү бид хоёр гүйцэлдүүлж барахгүй шүү дээ. Тиймээс Туяагийн ээжтэй хуйвалдаж сүлд модных нь доор цасан цагаан даашинз, ганган гялгар гутал тавих нууц ажиллагаагаа эхлэлгүй горьгүй нь. Хүүхэд ээ гэж...

Цас хүнд дурлажээ буюу бүтээл бүхэн эзэнтэй

Нэгэн уншигчийнхаа сануулсаны дагуу "Цас хүнд дурлажээ" хэмээх өгүүлбэрийг бичээд Гүүглээр хайлт хийж үзлээ. Хайлтын үр дүнд бидний санаж байсанчлан "Дурлал" нэртэй өгүүллэг маань бишгүй олон блог, сайтууд дээр зохиогчийн нэр, авторгүйгээр дурайтал тавигдсан байхыг харав. Мэдээж бүтээл маань олон хүнд хүрэх тусмаа сайн хэдий ч сэтгэл дотор бяцхан гомдол төрнө. "Энэ чинь минийх шүү дээ". Зарим нь гарчгийг ч сольсон харагдана. Зарим нь бүр цас биш бороо хүнд дурласан болгоод өөрчлөн бичсэн нь ч харагдана. Анх блог бичиж эхлэх болсон шалтгаан минь энэ л өгүүллэг байлаа. Бусдын бичлэг дотор "Дурлал" өгүүллэг маань дурайтал нийтлэгдэж, зохиолыг маань өөр нэгэн өмчлөөд магтаал сайшаалын мананд төөрөнгөө хариу талархан сууж байгааг хараад өөрөө өөрийнхөө бүтээлийг цахим ертөнцөд дэлгэн тавихаар зориг шулуудсан нь тэр. Энэхүү өгүүллэгийг анхны номондоо оруулсан тэртээх 2002 оноос хойш чамгүй хугацаа өнгөрсөн хэдий ч хүмүүс булаалдсаар л байгаа нь бахархмаар ч юм шиг. Гэхдээ л үлгэр мэт ам дамжин яригдаж, цөөнгүй хүнд таалагддаг болсон тэрхүү өгүүллэгийг зохиосон эзэн нь энд амьд мэнд байна гэж хашгирмаар санагддагийг нуух юун. Ганц нэг хүнд сануулж хэлж, засаж залруулахыг нь хараад баярладаг ч өөрийнхөө зүйлийг өөрийнхийгөө мөн гэдгийг баталсаныхаа төлөө хэл амтай, заргач нэр зүүгээд байгаа нь нууц биш. Би зөвхөн өөрийнхөө бүтээлийн авторыг бусдаас нэхээд суугаагүйг зарим нэг блогчид санаж байгаа байх. Мэддэг танидаг, уншсан зохиолч, найрагч, сэтгүүлчдийнхээ хөдөлмөрийг мэддэгийн хувьд, үнэлдэгийн хувьд тэдгээрт авторыг нь тавихыг үргэлж сануулдаг. Энэ талаар манай Луиза блогчин ч бас надтай нэгдэн санаа тавьж байгааг хараад талархаж явдгаа энэ далимд бас хэлмээр байна. Блог бол хязгааргүй орон зай хэдий ч Монголын блогчид тоотой. Тэр тоолонд сануулга өгөөд байх нь утгагүй ч хүмүүс хэн нэгний бүтээлийг, энгийн нэг блог бичлэг ч байсан өөрийнхдөө авч нийтлэж байгаа бол зохиогчийнх нь нэр, холбоосыг нь оруулж тавьж сураасай гэсэн хүсэл ганц надад байдаггүй байх гэж ойлгож байгаа. Харин дуу хоолойгоо гаргаж, энэ тал дээр бүгдээрээ нэгдэж санаа тавих нь бидний хувьд бичгийн соёлын томоохон хэмжүүр болно байх. Бараг монгол хүн бүрийн мэддэг Б.Энхтуяагийн "Охин үрээ хайрла" шүлгийг хүртэл өөрөө бичсэн мэт өнгө аясаар ямар ч тодорхой нэр, хаяггүй нийтлэж орхисон байхтай ч таарч байсан. Залуус ном унших нь ховордож, бусдын бэлэн бүтээлийг копийдон тавих явдал элбэг болсон хэдий ч энэ чиглэлийн хууль цаашдаа улам ч хөгжиж, зохиогчид бүтээлийнхээ эзэн байх цаг айсуй гэдэгт итгэлтэй байна. Та намайг танихгүй, миний номыг уншаагүй ч байж болно. Гэвч бүтээл бүрийн ард эзэн байдаг гэдгийг хэн ч бүү мартаасай. Учир нь бяцхаан сэтгэл тавихад л эзэн холбогдогч нь мэдэгдэх боломжтой цаг үед бид амьдарч байгаа билээ. Эцэст нь танд миний бүтээл таалагдсанд баяртай байна. Гэхдээ...

Зохиол төрсөн түүх /"Дурлал" өгүүллэг/

2002 оны гуравдугаар дугаар сар. Эрдэнэт хот. Цонхны цаана цас лавсан орох нь үзэсгэлэнтэй хэрнээ гунигтай. Энэ мөчид гудамжны сандал дээр цасанд дарагдсан хар хүрэмтэй залуу огт хөдөлгөөнгүй маш удаан суухыг олж харав. Тэрний нүд нь эсрэг талын байрны хоёр давхрын цонхноос уягдчихсан мэт ширтэнэ. Тэр залуу тэр цонхон доторх бүсгүйтэй хамт амьдардаг, нэгэн гэр бүлийн хосууд гэдгийг би мэднэ. Ихэнхдээ халамцуу явдаг тэр залуу эхнэртэйгээ хамт байгаа үедээ нэлээд сүржин, нэлээд бардам алхдагийг би өмнө нь анзаардаг байлаа. Эрдэнэт хот бол жижигхэн суурин тул ихэнх хүмүүс бие биенээ мэднэ. Мэдэхгүй юм аа гэхэд зүс танина. Тиймээс л тэдний амьдрал нүдэн дээр шахам харагддаг байлаа. Тэр өдрийн цаснаар тэр залуу яагаад гэртээ орохгүй байгаа тухай, байнга л халамж тавьж байдаг залуухан эхнэр нь гарч ирж нөхрөө аргадаж оруулахгүй байгаа тухай удаан бодож байхдаа энэхүү өгүүллэгийн санааг олсон билээ. Магадгүй тэр залуу хайртай гэдгээ эхнэртээ яг л тэр өдрийн цас шиг илэрхийлсэн байх гэж санадаг. Цонхонд нь хөшиг татаастай байсан ч гэсэн тэр цонхны цаана ямар нэгэн амьд зүйл гудамжны зүг ширтэж байгаа мэт санагдсаар байсан юм. Тэр хүмүүсийн нэрийг мэдэхгүй ч аз жаргалтай амьдрал нь үргэлжилсэн байгаасай гэж хүсэж байна. Цасны ааш тэр өдөр тун ч олон янз донжтой байсан юм. Магадгүй хавар цагийнх болохоор тэр биз. Хайрын улиралд орсон цас яг л амь тэмцэн өршөөл гуйж байгаа залуу шиг харагдаж байлаа. Харин би нээлттэй салхивчаа хааж түгжээд гэртээ шургасаныхаа дараа цаасан дээр "Цас хүнд дурлажээ” гэсэн анхны мөрийг шууд л тавьсан билээ. Энэ зохиолын хамгийн анхны редактор нь миний хань, яруу найрагч Б.Эрдэнэсолонго байсан юм.

ЭМЧ НАР ХЭЗЭЭ АЖИЛ ХАЯЖ ЭХЭЛСЭН БЭ?

Миний хувьд амьдралдаа дөрөвхөн удаа түргэн дуудах хэрэг гарч байлаа. Сүүлийн 14 жилийн туршид шүү дээ. Энэ удаад би сэтгүүлчийнхээ хувиар биш, иргэнийхээ хувиар дуугарах гэсэн юм.

Хамгийн анхных нь 1996 онд шиг санагдаж байна. Ажлаасаа иртэл хүү маань марганц идээд хэл амаа түлчихсэн сууж байхад нь сандрахдаа түргэн дуудаж байлаа. Тэгэхэд түргэн ирээгүй тул өөрсдөө Эх нялхас гэдэг гоё нэртэй эмнэлэгт тэврээд очиж байсан юм. Жижүүр эмчээ сувилагч нь хайгаад олохгүй, олсоныхоо дараа эмч нь баахан бичиг цаас бөглөх гэж цаг бараад сүрхий хилэн хөдөлгөсөн санагдаж байна. Түлэгдсэн ходоодондоо шаналсан хүүхдийн уйлах нь тэдэнд огтхон ч сонин биш байсныг одоо хүртэл мартаагүй. Удаахан нь Эрдэнэтэд амьдарч байхдаа халуураад гүйлгээд байгаа охиныхоо төлөө эмч нараас аврал эрж дахиад түргэн дуудсан боловч түргэний үйлчилгээ хоёр хоногт лав манай гэрт ирээгүй юм даг. Тэрнээс улбаалаад Нэгдсэн эмнэлгийн захиргаанд хандахад хүрч байсан. Удаахан нь бас л хүүхдийн асуудлаар. Охин маань амьсгал нь боогдож, ухаан санаа нь балартаад мөн л түргэн эмнэлэг болж, нэг үдэш ажлаасаа санд мэнд гаран Сүхбаатар дүүргийн хүүхдийн хүлээн авах дээр очиж билээ. Мэдээж манайхан түргэн ирээгүй тул өөрсдөө тийш нь аваачсан байсан. Харин хүүхэд хүргэж очсоноос хойш арав орчим минутын дараа намайг очиход сувилагч нь мөн л эмч байхгүй байна хэмээн хүүхдийг маань хүлээж аваагүй л байлаа. Хүүхэд амьсгалахаа больж, царай нь цонхийн цайж байсан ч сувилагч ямар нэгэн шийдвэртэй үйлдэл хийгээгүй тул би ядаад сүүлчийн удаа хөхүүлээд авъя гэсэн ганц л бодолтой хүүхдээ шүүрч авсан юм. Тэр мөчид хөхөө хөхөж тайтгарсан хүүхэд нэг сүрхий амьсгалаа татаад гэнэт огиж бөөлжсөнөөс хоолой дээр нь тээглэсэн байсан зүйл гарч ирсэнээр бид эмнэлгийн тусламж авахааргүй болон буцаж байлаа.

Харин сая хоёр хоногийн өмнө шөнө дундын алдад дахин таагүй явдал тохиолдсон нь мөн л хүүхдийн эрүүл мэнд огцом муудсаных. Энэ бол дөрөв дэх удаагийн эмнэлгийн тусламжинд найдсан тохиолдол. Ихэнхдээ л эмч нарын хэрэг шаардлагагүйгээр хүүхдээ эмчилж эдгээж сурсан хэдий ч энэ удаад хүүхдийн хамраас цус гараад хоёр цаг орчим тогтохгүй байлаа. Ингээд аргаа бараад түргэний утас руу холбогдвол дуудлагын утсан дээр байсан бүсгүй "Та нар юун амгалан юм бэ? Тийм удаан цус алдаж байхад түргэн дуудахгүй" гэж зэмлэсэн хэрнээ "Манай машин хойно голд суучихсан гарч чадахгүй байгаа юм. Та нар өөрсдөө хүргээд өгч чадахгүй юм уу" гэсэн хариу барив. Мэдээж бид тэр даруй зөвшөөрч хотын гаднах зуслангаас хүүхдээ аваад хорооллын Эх Нялхасын төвийг бараадав.

Очоод хүүхдийн хүлээн авах байрыг олох гэж нэлээд зүдрээд сүүлдээ өнөөх түргэнийхээ утас руу дахин залгаж лавлалаа. "Их нуугдмал байдаг юм аа, олоход жаахан хэцүү" гээд баахан гудамж, булан, хаалга ярьсаны эцэст бид хүүхдээ тэврээд Эх Нялхасын эмнэлгийг бүтэн тойрох шахаж байж арай гэж олж очив. Хүүхдийн хамраас цус олгойдсон хэвээр л. Биднийг ороход нэг дадлагынх болов уу гэмээр жаахан охин хүлээж авав. Тэгээд мэдээж бусдыг нь үлдээгээд намайг охиноо аваад нэг өрөөнд орохыг хүслээ. Хэлсэн ёсоор нь тийш ороод арав гаруй минут хүлээсний дараа нэлээд нойрмог байрын махлагдуу бүсгүй орж ирээд, хайш яйшхан харсанаа "Чих хамар хоолойд үзүүл" гэж зарлиг буулгачихаад алга болов. Өнөөх анх хүлээж авсан жаахан охин л урд орон гүйгээд байлаа. Охин маань нэлээд тамирдсан байсан тул өөрөө явахад тун амаргүй байсан хэдий ч бид тэр төөрдөг байшин шиг урт саван дотор бараг арваад минут алхав. Хэтэрхий урт хонгилуудаар ороож, эргэлдэн явсаар арайхийн нэг шатаар өгслөө. Хүүхэд тамирдаад унахад бэлэн байсан тул 10 настай охиноо өөрөө өргөж, тэврэхэд хүрэв. Ингээд дахин гурван давхар шатаар өгссөний дараа мөн л баахан гудамж, хонгил ороон явсаар түгжээтэй шилэн хаалган дээр ирээд мөн л арга мухардав. Хичнээн ч тогшоод онгойлгосонгүй. Аргаа бараад өнөөх замчилж явсан охин би хүн олоо ирье хэмээн гүйгээд алга болов. Охин маань толгой эргээд хэмээн газар суугаад хүлээх зуур бас нэгэн эмч бололтой бүсгүй дагуулсаар өнөөх охин эргээд ирэв. Ирсэн дороо хаалга тайлах юм болов уу гэтэл тэд мөн л тогшсоор байлаа. Арайхийж хаалганы цаана гурван хүн үзэгдсэний хоёр нь эмэгтэй, нэг нь эрэгтэй хүн байх аж. Бүгд л эмчийн хувцастай боловч хаалга руугаа иртэл бас ч чамгүй удаан хөдөлж байсныг тэмдэглэх хэрэгтэй байх. Бүр хэтэрхий удаан тэдний хөдөлгөөнийг харсан охин маань "Ээж ээ, энэ хүмүүс зомбий юм уу" гэж зүгээр ч нэг хэлээгүй байх. Ингээд арайхийн өнөөх хаалга нээгдэж эмч нар /Хөөрхий, их л ядардаг байх даа. Мөн ч тайван улс юм аа/ бас нэг түгжээтэй хаалганы өмнө аваачиж орхиод мөн л бүгд уусах мэт алга болчихов. Хэсэг хугацааны дараа гарч ирсэн нэг бүсгүй "Тос авчирсан юм уу? Тос тос, тос хэрэгтэй ш дээ" гэж зандран асуухад би ч сандрахдаа доор хүлээж байгаа хүмүүст үлдээсэн нүүрний тос мосоо л бодож зогслоо. Гэтэл "Синтемициний эмульстэй тос авчирах хэрэгтэй. Манайд байхгүй. Тийм тосоор боолт хийнэ" гэж сая нэг юм тайлбарлав. Тэр дор нь гэрийнхэндээ утасдаад тосонд гүйлгэв. Тэр хооронд эмч, сувилагч бололтой хоёр бүсгүйн хамт өнөөх түгжээтэй хаалгаар охиноо тэврэн ороод ээлжит тарчлааныг нүдээрээ үзэхэд хүргэв. Хамарт нь тостой марль чихэж гарахад хүүхэд ч тэсэлгүй уйлж орилон сүйд болов. Үнэхээр хүүхдийнхээ тэгж тарчилж байхыг харахад тэсэхэд бэрхтэй ажээ. Хямсаагаар хамар луу чихэх тостой тэр урт марлийг хамрыг нь хавдтал чихсэний дараа сая эмчилгээ дуусав. Ингээд би тамирдаж унах дөхсөн охиноо тэврээд дахиад л өнөөх урт урт хонгилуудаар аахилан буцлаа. Тэгээд чих хамар хоолойн эмч ахайтаны зааж зөвлөсөн ёсоор хоёр төрлийн тарианд гэрийнхэнээ дахиад л аптек руу харайлгав. Тэд ойр орчмоос аптек олоогүй тул эмнэлгийн районаас гадагш гарч хэд хэдэн аптекийн хаалгыг нүдэж балбахад хүрсэн гэсэн. Ингээд олоод ирсэн тариаг нь хийлгэх гэхэд хүлээн авахын эмч /эмч л байх даа бодвол/ "Юун тариа, тийм хийж яах юм. Би бол тэгж зөвлөмөөргүй л байна" хэмээн тээршаан хэлээд гарч одсон юм. Харин дараа нь эрээн өмд цамц /унтлаганы хувцас бололтой/ өмссөн огт үзээгүй нэг эмэгтэй гарч ирсэнээ сүрхий бухимдуу янзаар нэр, хаяг тэмдэглэж аваад "Цусны эмчид үзүүлээрэй" гэсэн үнэтэй зөвлөгөө өгсөнөөр бид хажуу хавьд байсан өнөөх дадлагын байртай охиныг гуйж булчин тариаг нь хийлгэж аваад тэндээс үүр цайхын алдад сая нэг юм гарсан юм.

Энэ мөчид сэтгэлд доорх хэдэн гомдол хургаж байлаа.

-Эмч нар хүмүүст яагаад ийм харгис ханддаг юм бэ? Яагаад эмчилгээг заавал хүнийг тарчлаах хэлбэрээр хийдэг юм бэ? Өөр арга байхгүй гэж үү?

-Хөл дээрээ тогтож ядан ирж байгаа хүмүүсийг хүлээж авахдаа түрдэг тэргэнцэр дээр хүлээж авч болдоггүй хэрэг үү?

-Яагаад амь тэмцэн ирж байгаа хүмүүсийг байдаг л нэг хог шиг үзэж, залхууцсан байртай хүлээж авдаг юм бэ?

-Түргэний машин дандаа л ямар нэг проблемтой байдаг нь ганцхан надад л тохиолдоод байдаг хэрэг үү?

-Жижүүр эмч нар үргэлж бэлэн байдалд байдаггүй гэж үү? Шөнө унтаж байгаа эмч нарыг сэрээх тоног төхөөрөмж байдаггүй хэрэг үү?

-Тэр хооронд хүн үхвэл яах хэрэг вэ? Хариуцлагыг нь эмч нар мэдээж хүлээхгүй шүү дээ.

-Яагаад наад захын эм, тос байдаггүй юм бол оо? Зүгээр л хамарт хийчихдэг эм байхгүй гэдэг нь эмнэлэг байх үндэс мөн гэж үү?

-Эмнэлэг дотор эм нь байдаггүй юм бол ядаад аптек нь байж болдоггүй хэрэг үү?

-Эмч нар шөнө унтдаг юм бол тэр цагуудад ажилласан хөлсийг нь өнөөх дадлагын охинд өгдөг юм гэж үү?

-Ердөө л цалин авах гэж тэд шөнөдөө жижүүрлэж хонодог уу?

Зиак, ингэсхийгээд дотогшоо хургасан гомдолоо би ч яахав гаргачихаж болно. Харин хүн ардынхаа төлөө гэсэн сүрхий тангарагтай эмч нар маань удахгүй ажил хаях шахуу юм зарлаад сүйд майд болоод байгаа. Харин үйлчлүүлэгч та эрүүл мэндийн даатгалынхаа мөнгийг хааш нь, юунд зарцуулагддагийг мэддэг үү? Тэр мөнгөөр нэг удаа ч болов аюулт өвчнөөс хамгаалагдаж үзсэн үү? Танд тусламж хэрэгтэй байгаа үед та яагаад эмнэлэг, түргэнд ханддаг вэ? Тэндээс сэтгэлдээ хүрсэн үйлчилгээгээ авч чаддаг уу гэх мэт олон асуултыг асуумаар санагдаж байна. Ингэхэд манай эмч нар ер нь яг хэзээнээс ажлаа хаячихсан юм бол оо?